BẠN MỒ CÔI - Chương 17

 

(LNK). Tiểu thuyết " Bạn mồ côi"  được Phạm Hổ hoàn thành và xuất bản vào năm 1977 với tên gọi là "Tình thương". Tới lần in thứ ba thì tác giả mới "có dịp lấy lại được cái tên thật "Bạn mồ côi" của nó"  (Lời nói đầu, 1998). Tiểu thuyết này là kết quả từ chuyến đi thực tế kéo dài trong hai năm 1965, 1966, tác giả vào Trại Kim Đồng sống với các em mồ côi, lưu lạc sau chiến tranh chống Pháp. Dưới đây, là chương thứ 17 trong tổng số 30 chương của cuốn sách.

 Chương XVII

Một bác người dong dỏng cao, mặc áo sơ mi trắng, quần kaki vàng đang dắt xe vào cổng trại Kim Đồng.

Bác vào thăm trại và thăm cái thằng bé mà bác đã coi nó như là một đứa con, đứa cháu ruột thịt của mình, mặc dù nó chỉ đến với bác có vài ba lần.

Lần đầu bác gặp nó cách đây cũng đã khá lâu. Đêm ấy, bác đi tuần tra qua phố Hai Bà Trưng, bác đưa mắt nhìn lên mấy ngọn cây sấu ở ven đường. Giữa bao nhiêu cây sấu đang lặng im, có một cây ngọn lại hơi lay động. Bác biết ngay, nhất là khi bác thấy từ một gốc cây gần đỏ, một cái bóng đen nhỏ vụt chạy đi sau mấy cái vỗ tay ra hiệu. Không cần nhìn lên, bác đã gọi luôn: "Cháu nào trên đó, xuống ngay!"

Cái cành cây im lặng một lúc lâu như cố nín thở bỗng lay động khe khẽ. Chú bé hái trộm sấu đang ngoan ngoãn leo xuống. Lúc ấy cũng đã vào khoảng ba giờ sáng rồi.

Bác hỏi họ tên rồi bảo nó đi theo bác về nhà. Nó lạ lắm, cứ đứng sững ra. Nhưng nó hiểu là bác công an này không đùa. Nó lại ngoan ngoãn làm theo lời bác bảo và đêm đó nó về nhà bác ngủ thật.

Bác gặp nó, quen với nó là như vậy.

Còn việc bác xem nó gần như là một đứa con, đứa cháu ruột thì có thể vì nhiều lẽ. Nhưng có một lẽ rất quan trọng là chính bác cũng đã có một đứa con bỏ nhà đi lưu lạc từ mấy năm trước, khi còn đánh nhau với giặc Pháp. Nó bỏ đi vì không chịu được cảnh dì ghẻ con chồng. Bác đi công tác vắng luôn. Người vợ lẽ ở nhà cứ hay mắng nhiếc dằn vặt... May quá bác đã tìm gặp được nó cách đây hơn một năm. Bây giờ nó đang đi học nghề thợ nguội. Tốt rồi.

Hôm nay bác vào thăm Lâm và thăm trại. Bác được Sở công an giao cho việc nghiên cứu thêm về vấn đề giáo dục các cháu lưu lạc... Bác vào trại để nghe kinh nghiệm của các anh chị phụ trách trại này.

Lâm đang làm bản kê khai quần áo ở trong tổ để xin quần áo mới cho một số trại viên thì thằng Quynh chạy xuống gọi lên văn phòng.

Lâm lên đó, đã thấy bác Sung đang ngồi nói chuyện với anh Thái. Lâm mừng quá.

- Bác mới vào ạ!

- Ừ! Sao lâu không thấy cháu ra?

Lâm lúng túng chưa biết đáp lại thế nào thì bác Sung đã bảo:

- Thôi, cháu đang làm gì, cứ làm, chốc nữa bác sẽ xuống.

- Vâng ạ.

Bác Sung lại tiếp tục nói chuyện với anh Thái. Bác hỏi anh Thái:

- Các cháu trong này hiện nay ra sao đồng chí? Cũng bình thường! Lâu nay vẫn thế thôi không có gì mới lạ!

- Bọn đàn anh ở Hà Nội có hay vào đây không?

- Trước thì nhiều, bây giờ có đỡ hơn!

- Có đỡ thật không? Chúng nó vẫn đem quà bánh vào rủ rê các cháu trong này nhảy ra đấy.

Bác Sung nói tiếp:

- Bọn tư sản hiện nay ở ngoài đó đang phân tán tài sản tợn lắm. Bọn nó dựa vào một số những con buôn, trong đó có đôi thằng trước kia là đàn anh của đám trẻ trong này đấy.

- Bọn nó mà cũng buôn à?

- Là vợ chúng nó kia! Có dứa trước đi lính cho Pháp. Rồi nó cứ gửi tiền về cho vợ. Thế là vợ nó mở cửa hàng thừa sức đi chứ!

Thái rót nước mời đồng chí Sung. Thái chép chép miệng vẻ quan trọng rồi nói:

- Ở đây chúng tôi cũng có tìm đọc và nghiên cứu kinh nghiệm nước ngoài nhưng hoàn cảnh mỗi nơi, một khác, thành thử, chúng tôi thấy cũng phải cân nhắc chứ không thì không có kết quả.

- Đúng thế đồng chí ạ!

Phi quăn ở đâu bỗng hiện ra. Nó chìa cho Thái một mảnh giấy nói:

- Em đi ra sông thấy ở chỗ hai cây dừa cái mảnh giấy này của thằng Khải. Nó viết để lại trước khi đi trốn đấy!

Hai vành tai Thái đỏ lên và Thái thấy bẽ bàng quá khi Thái đọc mấy dòng chữ ngoằn ngoèo của Khải viết lại cho cô Minh:

Kính gửi cô Minh!

Cháu nghe lời cô muốn ở đây mãi, nhưng hôm nay cháu lại phải xa trại. Cháu khổ quá. Kính chào cô và mong cô tha lỗi cho cháu.

- Khải nào đấy hả đồng chí?

- Khải ghi - ta đấy ạ.

- À, lại Khải ghi-ta! Sao nghe cháu Lâm bảo dạo này nó đã khá rồi kia mà.

Thái đáp liều và chỉ vào Phi quăn:

- Nó khá rồi lại không khá ngay đấy! Hôm qua lại lấy cắp của thằng này cái bộ díp...

Phi quăn cãi ngay:

- Không phải nó lấy đâu chú ạ! Nếu nó lấy thì đêm qua nó đã không định tự tử...

Câu nói hồn nhiên của Phi quăn làm cho Thái khốn đốn hơn. Thái giận quá, nhưng không biết làm thế nào. Còn bác Sung thì như đã đoán ra...

***

Đường phố Hà Nội về khuya giống như những dòng sóng. Chỗ đèn sáng nhiều, đèn sáng ít nhìn cứ dập dờn như sóng...

Bác Sung đang ngồi trên chiếc xe con mà đám trẻ lang thang lưu lạc thường gọi là xe "con cóc" và đưa mắt nhìn chăm chăm vào con đường Lý Thường Kiệt đang cứ bị rút ngắn lại dần.

Đến cuối đường, chiếc xe đi ra ngả Nhà hát lớn thành phố rồi quặt ra đường bờ sông...

Còn ai hiểu cái im lặng của đêm khuya Hà Nội bằng bác Sung, hay nói chung bằng các đồng chí công an.

Bên trong cái im lặng, tĩnh mịch biết bao nhiêu cái xấu, đang rậm rịch, cựa quậy, biết bao nhiêu chuyện sắp diễn ra, đang diễn ra, âm thầm mà dữ dội...

Lâm vẫn ngồi im bên cạnh bác.

Sáng nay, bác Sung đã xin cho Lâm ra Hà Nội với bác, theo yêu cầu của Lâm. Anh trại trưởng đã do dự một phút, nhưng rồi đồng ý.

Bác Sung đã đưa Thành ra bệnh viện Bạch Mai thăm cô Minh. Hôm nay cô đã đỡ sốt.

Cô Minh nghe chuyện Khải, cứ nằm im không nói gì. Nhưng vẻ mặt cô hình như đang giận lắm. Chắc là cô giận chú Thường. Đến lúc Lâm thuật lại chuyện Khải cầm giây thừng leo lên xà nhà thì mắt cô cứ hoe hoe làm Lâm cũng sắp khóc... Lâm nghĩ đến Khải. Giờ này Khải nó đang ngủ ở chỗ nào? Lâm lại nghĩ đến mình trước kia... Lâm cũng chui rúc chỗ này chỗ nọ. Thôi thì tha hồ cho muỗi nó đốt... Mùa lạnh thì cứ hai đứa ôm quấn lấy nhau. Có khi ở trong một cái xe bán nước mía để ở dưới gốc cây, có khi Lâm ở ngay trong một cỗ áo quan mới, có đậy nắp cẩn thận. Nhưng với Khải, Lâm biết là Khải có chỗ ngủ khá lớn. Khải kể là Khải có cả chiếu, chăn. Mùa hè, sáng dậy gửi chiếu cho các bà hàng nước. Mùa đông, Khải tìm một chỗ đặc biệt kín đáo lót một cái ổ ấm bằng chăn hẳn hoi ở trên đó, để tối leo lên ngủ...

Lúc chiều được bác Sung hứa sẽ cho Lâm đi với bác để xem trong cuộc đi nhặt các em mồ côi lưu lạc ở các thành phố đêm nay, may ra có tìm được Khải không, Lâm mừng quá.

Nhưng bây giờ thì Lâm đang buồn.

Lâm và bác đã đi gặp tất cả các em, đã đưa về tập trung ở các khu công an, nhưng chẳng thấy bóng dáng Khải đâu cả.

- Bác ạ, chắc là nó lại đi tỉnh khác rồi!

- Ừ! Có lẽ là thế.

Bỗng bác đổi giọng:

- Mà cũng có thể là nó đang ngủ đàng hoàng ở trong một cái nhà nào đó... Thế nào, cháu buồn ngủ chưa! Có đói không?

- Chưa bác ạ! Mà cũng không đói.

Câu hỏi "đói không" làm Lâm lại nhớ cái hôm Lâm bị bác gọi từ trên cây sâu leo xuống và theo bác về nhà. Lâm cứ tưởng bác nói đùa. Đến lúc về nhà, bác lại mang cơm ra cho ăn thì Lâm càng lạ hơn, càng lo... Nhưng đến khi bác nói: "Tao xem chúng mày như con cháu chúng tao" thì Lâm tin là bác thương mình thật. Đặc biệt hôm ấy về đến nhà bác, trời mưa to. Nhà bác là nhà tranh ở bên cái hồ sau ga. Lâm vừa nhai cơm, vừa nghe tiếng mưa thấy như là trong mộng ấy. Rồi bác lại ném chăn ra giường bắt Lâm phải đắp kín mà ngủ...

Bắc Sung bỗng nói với đồng chí lái xe:

- Ta dừng lại ở cột đồng hồ nhé.

Chiếc xe ngoặt theo một nhánh đường rẽ về bên phải rồi lao đi. Bỗng Lâm lo lắng: hay là nó lại dại, nó tự tử rồi. Bác Sung nghe Lâm nói liền cười:

- Không đâu! Bác tin là nó không làm như thế. Có thể bây giờ chính nó cũng không ngờ nó lại có ý định treo cổ lên tự tử, lúc ở trong trại. Con người ta ai cũng thích sống! Chỉ trong một phút nào đó, quẫn quá thì liều thôi... Cháu đừng lo. Mấy hôm nữa thì lại gặp nó thôi... Mà sẽ thấy nó rất đàng hoàng cho mà xem.

Lâm hơi yên tâm.

Lâm cũng chỉ mong có thể.

Có những sự lặp lại làm cho người ta chán, nhưng cũng có những sự lặp lại làm cho người ta thú vị, xúc động.

Đêm nay, Lâm lại được nằm cái chỗ dạo trước, sau khi bị bác Sung bắt quả tang đang trèo trộm sấu, Lâm Am sup iedz được bậc dẫn về nhà và cho nằm ngủ.. Mùi thuốc lá của bác Sung hút đến giờ đã thành một cái mùi thân thiết, quen thuộc.

Bác Sung đang nằm bỗng lên tiếng hỏi Lâm:

- Thế lúc sáng, cháu cũng đã đi tìm nó mà không

- Không ạ! Lúc sáng cháu chỉ đi lên Sở.

- Lên làm gì?

Lâm chợt nhớ đến cái vẻ mặt cau cau của bác thường trực khi Lâm đưa cái thư và nhờ chuyển lên ban giám đốc Sở.

"Việc mình làm như thế là đúng quả, sao bác ấy lại có vẻ không bằng lòng nhỉ? Chắc là bác ấy không biết những chuyện xảy ra trong trại..." là sing a

Lâm bỗng hỏi bác Sung:

- Bác ạ! Cháu chưa kể chuyện này với bác. Đêm qua, bọn cháu đã viết một lá như mách với các bác ở Sở Cứu tế về chuyện Khải định tự tử... Không biết nhận được thư bọn cháu, Sở có vào ngay không hả bác?

Bác Sung lặng im một giây lâu rồi hỏi lại:

- Sao các cháu lại phải viết thư ra Sở? Các cháu làm thế là sai rồi!

Lâm đâm lo lắng. Lâm càng lắng tai nghe:

- Các cháu có gì thì cứ đề nghị với các chú các cô trong ấy là đúng nhất. Trong ấy đã biết việc này chưa?

- Chưa bác ạ.

- Thế ai đã nghĩ ra cái "sáng kiến" ấy?

Lâm đành phải nhận:

- Cháu đấy ạ! Vì cháu thấy thương và oan uổng cho Khải quá, mà cũng còn nhiều chuyện khác nữa!

- Chuyện gì?

- Các chú cứ hay đánh các cháu và cho đứa này đánh đứa kia, thương đứa này, ghét đứa nọ, chúng cháu có nói thì lại trù, chúng cháu phải đấu tranh ạ...

hi lai tru, chung

Thế các cháu xem các chú, các cô trong ấy là người như thế nào? Ai cử các chú các cô ấy xuống lo cho các cháu....?

- Đảng, chính phủ ạ!

- Thế thì các cháu còn chạy đi mách ở đâu nữa... Có thể có chú này sai, cô nọ sai, ai mà không sai ít sai nhiều, nhưng cả tập thể trong đó thì khó sai lắm... Mai cháu vào, phải lên gặp các cô các chú đi, nhận khuyết điểm trước là tốt nhất...

Lâm vẫn chưa thấy thông lắm. Bác Sung lại nói tiếp:

- Cháu có biết bây giờ chúng ta sống khác ngày trước là ở chỗ nào không?

- Không ạ!

- Ở chỗ ai cũng biết dựa vào tập thể, vào tổ chức chứ không phải riêng lẻ, tự do, muốn làm gì thì làm vung phèng lên... Tập thể, tổ chức của các cháu là trại đấy, là các chú các cô, và các bạn của các cháu đấy, chứ còn ở đâu nữa...

Lâm bắt đầu thấy xấu hổ. Lâm thấy mình không xứng đáng với lòng yêu thương của bác Sung tí nào... Lâm đang nằm trên giường, và cũng đang nằm giữa một nỗi lo lắng lớn...

PHẠM HỔ