LÀM THƠ CHO CÁC EM

Xuân Quỳnh: “Nếu muốn giáo dục các em thì phải nhìn bằng con mắt của các em mà nhận xét đánh giá mọi việc. Cách giải quyết bắt đầu từ đây”.

****

Ngày xưa, khi còn bé tôi thưởng nghĩ: “Nếu như tôi là người lớn tôi sẽ tốt hơn nhiều”. Tôi chắc rằng những người lớn chúng ta ngày xưa, ai cũng đã từng nghĩ như vậy. Nhưng khi lớn, chúng ta đã quên đi nên lại “chưa tốt lắm” (như trẻ em nghĩ). “Tại sao người lớn lại không hiểu được trẻ em?”. Đấy là câu hỏi trong tôi suốt cả một thời thơ ấu mà không sao tự giải đáp nỗi. Khi ấy tôi cứ nghĩ: “Nếu như để tôi sống với toàn người lớn thôi chắc là tôi sẽ cô độc lắm”.

Có lần, tôi cãi nhau với một đứa bạn, hai đứa bỏ nhau, không chơi với nhau nữa. Tôi rất buồn – về nói lại chuyện đó với bà tôi, muốn tìm ở bà tôi một lời cảm thông hoặc một cách giải quyết. Thế mà bà tôi lại bảo: “Nó không chơi với cháu thì thôi cần gì cháu ở nhà chơi với bà”. Thể là tôi hoàn toàn cô độc.

Bà tôi đâu hiểu là tôi cần chơi với bạn ấy bao nhiêu!

Khi lớn lên tôi hiểu rằng, sự không cảm thông được của người lớn đối với trẻ em là do người lớn nhìn con trẻ bằng cái nhìn của người lớn. Từ đó mà mọi quan niệm đúng, tốt xấu thường nhầm lẫn cả.

Đây là bài thơ mà theo con mắt nhìn của người lớn đã viết cho con trẻ trong sách học vần cũ:

“Mèo con bé tí

Đã có râu ria

Mèo cứ ngồi kia

Meo meo kêu mẹ

Ăn thì ăn khỏe

Mà lại ham chơi

Bạn nhỏ ta ơi

Chớ theo mèo nhỏ”.

Hai câu đầu có chút nhận xét ngồ ngộ kiểu trẻ con, nhưng từ câu thứ ba trở đi thì hoàn toàn theo quan niệm của người lớn, cách đánh giá tốt xấu của người lớn. Thực ra việc: “Kêu mẹ, ăn khỏe, ham chơi...” của trẻ con là hoàn toàn không có lỗi. Tại sao lại bắt con trẻ không được làm nũng mẹ, không được ăn khỏe, không được ham chơi. Nếu như ta chưa có hoàn cảnh đáp ứng cho các em được gần mẹ nhiều, được ăn và chơi đầy đủ thì đó là lỗi ở chúng ta. Còn các nhu cầu kia của các em là cần thiết và chính đáng.

Đọc những câu thơ trên tôi thấy thương các em quá!

Là một người làm thơ cho các em, qua những đau khổ và khao khát thuở nhỏ, qua những lầm lỗi của tôi khi cư xử với các con tôi, tôi luôn luôn tự nhủ: “Muốn viết cho các em, điều đầu tiên là sự cảm thông với các em chứ không phải là sự áp đặt. Đừng bắt các em sống và nghĩ theo cách của mình. Nếu muốn giáo dục các em thì phải nhìn bằng con mắt của các em mà nhận xét đánh giá mọi việc. Cách giải quyết bắt đầu từ đây”.

XUÂN QUỲNH

Nguồn: Bàn về văn học thiếu nhi, NXB Kim Đồng, 1983.